REQUIEM (2006)

Het Duitse platteland in de jaren ‘70. De epileptische en onevenwichtige Michaela Klingler wil pedagogie gaan studeren aan de universiteit. Haar diep religieuze moeder Marianne is daar tegen, maar haar vader Karl gaat akkoord en huurt voor haar een kamer in een studentenhuis in Tübingen.

Tijdens het academiejaar sluit Michaela vriendschap met haar vroeger klasgenoot Hanna Imhof. Die stimuleert haar om medische hulp te zoeken voor haar epilepsie, maar na een tijdje stopt Michaela met haar medicatie. Ze gelooft dat die niet helpt omdat ze eigenlijk bezeten is door duivels. Haar gezondheid gaat achteruit en ze zoekt contact met Martin Borchert, een priester die in duiveluitdrijvingen gelooft. Een andere priester, Gerhard Landauer, raadt haar dan weer aan om naar een psycholoog te stappen…


“Ik ben bang” waren naar verluidt de laatste woorden van het Duitse meisje Anneliese Michel. Ze stierf in 1976 op 23-jarige leeftijd na jaren van veronderstelde demonische bezetenheid. Op basis van haar leven werd in 2005 de zeer gefictionaliseerde verfilming The Exorcism of Emily Rose gemaakt, die zich vooral richtte op de rechtszaak tegen haar ouders en de twee priesters die de duiveluitdrijvingen verrichtten. De in eigen land veelvuldig onderscheiden filmmaker Hans-Christian Schmid brengt een zwaarmoedige, van iedere opsmuk ontdane verfilming van het drama zoals dat in het gezin Michel moet hebben plaatsgevonden voorafgaand aan het exorcisme.


Anneliese heet in Requiem Michaela Klingler. De film pikt de draad van haar onfortuinlijke leven op vlak voordat ze haar ouderlijk huis verlaat om te gaan studeren. Ze heeft dan al jaren van medisch onderzoek achter de rug, waarbij geen fysieke oorzaak voor haar aanhoudende aanvallen werd gevonden. Hoewel Michaela in arren moede medicijnen tegen epilepsie voorgeschreven krijgt, schrijft ze haar aanvallen zelf toe aan demonen die haar verbieden om te bidden. Voor haar diepgelovige ouders geldt het gebed juist als enige oplossing voor haar lijdensweg en vooral Michaela’s moeder verzet zich hevig tegen de wens van haar dochter om te gaan studeren in de grote, goddeloze stad. Haar vader, een sterke rol van Burghart Klaußner, steunt Michaela daarentegen wel in haar keuze en bezorgt haar een kamer in een studentenhuis.


“Gelooft u in de voorbeeldfunctie van de pedagogiek?” vraagt de hoogleraar aan Michaëla, de hoofdpersoon in de film Requiem, als ze te laat de collegezaal binnenkomt. Zij staat doodverlegen voor een volle zaal en weet niets te zeggen. Nu vraagt de professor: “Waar gelooft u in?” “In God”, zegt ze kordaat en iedereen begint te lachen. Dan confronteert de hoogleraar de zaal en vraagt: “Waar geloof u dan in?” Nu zwijgt iedereen. “Ziet u, dat is precies het probleem”, is zijn commentaar. Met deze sleutelscène geeft de regisseur van Requiem Hans-Christian Schmid, zelf ongelovig, (geb. 1965) aan dat de moderne mens weliswaar schampert over religieuze uitingen die hij niet begrijpt, maar dat hij op de vraag waarin hij zelf ten diepste gelooft het antwoord schuldig moet blijven.


De aanvallen weten ook tijdens haar eerste studiejaar van geen ophouden en maken een normaal leven onmogelijk. Ten einde raad zoekt ze hulp bij twee pastoors, die er pas na lang aandringen werk van maken en besluiten tot een exorcisme. In werkelijkheid volgde toen een jaar van uitputtende duiveluitdrijvingen, waarvoor zowel haar ouders als de twee pastoors later zijn veroordeeld tot gevangenisstraffen wegens dood door schuld. In Requiem zien we niets van dit alles, want de film eindigt op het moment dat het exorcisme begint.


Daarmee is de film van Hans-Christian Schmid vooral een verkenning geworden van de druk die haar ziekte op het gezin en haar vriendschappen legt. Ook ten aanzien van de verbeelding van de aanvallen houdt Requiem zich verre van de sensatiezucht. Er wordt geen gebruik gemaakt van wegdraaiende ogen of enge geluidseffecten, maar we zien enkel hoe de jonge vrouw op de grond met haar ledematen trekt en er niet in slaagt om haar crucifix vast te pakken. In uitgebleekte en grofkorrelige beelden volgt de handheld camera anderhalf uur lang een verward meisje zonder dat zekerheid wordt gegeven over de achtergrond van haar aanvallen.


De werkelijke gebeurtenissen zijn uiteindelijk veel ontluisterender dan die in de film worden getoond of gesuggereerd. Zo waren de eigenlijke aanvallen frequenter en gewelddadiger en werd Anneliese tijdens de latere, wekelijkse duiveluitdrijvingen vastgeketend waarna ze een jaar later is gestorven aan uitputting en een longontsteking. Hans-Christian Schmid koos er voor om dit niet te tonen, zodat Requiem vooral een moedig portret is geworden dat registreert zonder te oordelen; ook al is het een droge registratie die enige voorkennis van de ware tragedie vereist.


Geen goed getimede bliksemschichten, geen demonen met diepe, raspende stem, geen plots dichtvallende deuren in het donker, helemaal niks bovennatuurlijks te vinden in ‘Requiem’. Hetzelfde verhaal dat in ‘The Exorcism of Emily Rose’ nog aanleiding gaf tot ietwat voorspelbare Hollywood hocus-pocus, wordt hier herleid tot wat het in zijn essentie altijd was: een drama over een meisje dat psychologisch volkomen ten onder gaat, terwijl haar familie, vrienden en priesters ofwel machteloos toekijken, ofwel het alleen maar erger maken.


Twee keer valt het hemelse licht wel op haar sombere leven, beide keren glimlacht Michaëla gelukzalig. De discobal werpt stralen op haar gezicht als Michaëla, alleen op de dansvloer, extatisch danst. Aan het einde van de film valt het zonlicht op haar glimlach door de autoruit waarachter wij haar, opnieuw alleen in beeld, zien glimlachen. Beide keren horen we het nummer Anthem van Deep Purple: “When the night wind softly blows through my open window / Then I start to remember the girl that brought me joy.”

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Film en getagged met . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s