Girl with a Pearl Earring (2003)

Girl with a Pearl Earring is een pseudobiografische dramafilm uit 2003 onder regie van Peter Webber. Het verhaal is gebaseerd op dat uit de gelijknamige roman uit 1998 van Tracy Chevalier, waarin op fictieve wijze een periode uit het leven van de kunstschilder Johannes Vermeer wordt beschreven.

Vermeer was een schilder uit Delft in de tweede helft van de zeventiende eeuw, die na z’n dood vrijwel totaal vergeten werd, maar ondertussen toe is aan een soort van herontdekking. Hij liet maar 36 schilderijen na, maar elk ervan getuigt van een rigoureuze discipline in compositie, gebruik van licht en ruimte. ‘Girl With a Pearl Earring’, gebaseerd op het boek van Tracy Chevalier, probeert erachter te komen wie het mysterieuze meisje was dat model stond voor Vermeers werk. Op het doek kijkt ze over haar schouder, een eigenaardige blik de ogen, haar mond bijna onmerkbaar geopend. In de schaduw die wordt geworpen door haar hals, zien we een enkele oorring fonkelen. Wie is ze, wat voelde ze, wat voor relatie had ze met Vermeer?

Het eerste beeld van de film is de schilderij van Vermeer “Zicht op Delft” (geschilderd tussen  1659 en 1662) Daarna zoemt da camera in en komt het schilderij tot leven.

Het verhaal begint met een beeld dat meteen bol staat van de symboliek. Griet is uien, rapen, bieten, wortelen en kool aan het snijden.Deze groenten stonden in de schilderkunst uit die tijd als symbool voor erotiek en verlangen.

Door de ogen van Griet, door omstandigheden gedwongen om als dienstmeid aan de slag te gaan, wordt de kijker geïntroduceerd in het huishouden van de beroemde schilder, en natuurlijk in het tableau vivant van het 17de eeuwse Delft. Griet zegt weinig en ziet veel, en wij krijgen zo een mooi gedefinieerd beeld van de verhoudingen in huize Vermeer. De schilder zelf is hoofd van het gezin, maar niet van de huishouding; zijn taak is het produceren van schilderijen die verkocht kunnen worden aan zijn patroon, de machtige koopman Van Ruijven (Tom Wilkinson). Vermeers schoonmoeder, Maria Thins, houdt een oogje op de financiële zaken en organiseert etentjes om Van Ruijven te fêteren, en onophoudelijk te lobbyen om nieuwe opdrachten. De situatie van de familie Vermeer is simpel: Van Ruijven kan hen maken en breken, en niets is belangrijker dan bij hem in de gunst te blijven.

Vermeers echtgenote Catharina is een onzekere, neurotische vrouw die maar één taak heeft – het baren van kinderen – en daarin uitblinkt. Zij en haar oudste dochter zien de jonge Griet vrijwel direct als een bedreiging, en niet onterecht. Griet bezit, zo ontdekt Vermeer gaandeweg, het oog en de instincten van een kunstenaar. Hij vraagt zijn dienstmeid de kleur van de wolken te beschrijven, en is stomverbaasd wanneer haar antwoord niet gewoon ‘wit’ is. Griet is al even verbaasd, want juist in het atelier van de meester voelt ze zich thuis als nooit tevoren. Vermeer laat haar zijn pigmenten inkopen en mengen, en terwijl ze zwijgend naast elkaar zitten, vermiljoen en lapis lazuli malend, ontstaat tussen hen een verstandhouding die Catharina geheel en al te boven gaat. Haar jaloezie bereikt een hoogtepunt wanneer Van Ruijven (die van jonge meisjes nog opgewondener raakt dan van exclusieve kunstobjecten) zijn oog laat vallen op Griet en Vermeer opdracht geeft haar portret voor hem te schilderen.

Niet dat er iets gebeurt tussen beide – ‘Girl With a Pearl Earring’ is zelfs bij uitstek een film die gaat over wat er niét gebeurt, wat er niet gezegd en gedaan wordt. We zien de schilder en zijn model dichter naar elkaar toe groeien, ze hebben duidelijk dezelfde artistieke gevoeligheden, maar aangezien hij een schilder is en zij maar een dienstmeisje, zal het toch nooit wat kunnen worden, een feit dat geen van beide ooit vergeet. Naarmate de film verdergaat, voelen we de spanning tussen de twee stijgen, met als enige hoogtepunt een moment waarop hij haar bespiedt terwijl ze haar hoofdkapje afneemt – haar lange rode haren stromen langs haar lichaam en als publiek krijgen we een gevoel alsof hij haar naakt aan het begluren is.

De scène heeft dezelfde intense intimiteit – Vermeer dringt binnen in haar privé ruimte en indien ze bezwaar maakt, zegt ze er niets van. Even later in de film maakt hij met een naald een gaatje in haar oor – teder veegt hij het bloed weg.  Wanneer er een traan uit haar ooghoek rolt gebruikt Vermeer die om haar mond wat te bevochtigen..
Wanneer Griet voor het eerst haar portret ziet zegt ze “Je hebt in mijn ziel gekeken”.

Mooier kan het niet zijn.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Film, Verwondering en getagged met , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s