Lamoraal van Egmont (1522-1568).

Op 05 juni 1568 werd Lamoraal van Egmont onthoofd op het schavot dat op de Grote Markt te Brussel was opgesteld op last van Alva. Zijn lijk werd te Zottegem, een van zijn heerlijkheden, bijgezet.

Hij werd geboren op het kasteel La Hamaide in Henegouwen op 18 november 1522.

Lamoraal was de vierde graaf van Egmont, elfde vrijheer van Purmerend, Purmerland en Ilpendam, heer van Hoog- en Aartswoud(e), Fiennes, Zottegem, Armentières en Auxy en (sinds 1553) de eerste prins van Gavere. Hij stamde uit een van de rijkste en invloedrijkste families in de Nederlanden, voortgekomen uit de ‘advocati’ (= voogden) van de abdij van Egmond, die nabij het kasteel stond.
Hij werd door Karel V in 1553 bij keizerlijk diploma tot prins van Gavere verheven.

Op 16-jarige leeftijd ging hij met zijn oudere broeder Karel naar Spanje, waar deze laatste hun vader als kamerheer van de keizer opvolgde. Beide broers volgden in 1541 de keizer op de tocht naar Afrika. op de terugreis stierf Karel te Carthagena, zodat Lamoraal het uitgebreide familiebezit erfde.

Zijn huwelijk op 08 april 1544 werd met bijzondere luister gevierd in tegenwoordigheid van Karel V, diens broeder Ferdinand, koning van Hongarije, en vele andere rijksvorsten. Met Sabina kreeg hij 12 kinderen. Van het laatste kind wist hij niets. Toen dat geboren werd, zat hij al opgesloten en alle brieven werden ongeopend teruggestuurd.

Als edelman maakte Egmont deel uit van de Raad van State. Samen met Willem van Oranje en de graaf van Horne (Driemanschap of Ligue der Groten, 1562) verzette hij zich tegen kardinaal Antoine Perrenot Granvelle, bisschop van Atrecht, die de inquisitie invoerde in Vlaanderen.

In een brief aan Filips II (11 maart 1563) bood het Driemanschap hun ontslag aan als Granvelle niet zou vertrekken.

Op 23 mei 1563 schreven Egmond en Oranje dan aan de koning om hun ontslag als leden van de Raad van State aan te bieden; zij willen, naar zij schrijven, niet langer de verantwoordelijkheid dragen voor gebeurtenissen, uitgelokt door de kardinaal en waartegen zij niets vermogen, daar alle belangrijke zaken buiten hen om beslist worden.

Ook de landvoogdes begon er toe over te hellen om Granvelle’s terugkeer te wensen en in deze omstandigheden zonden Oranje, Egmond en Hornee een heftige acte van beschuldiging naar Spanje, door hen opgesteld uit naam van bijna de gehele hoge adel.

Deze brief bevatte eigenlijk een geheel politiek programma en was de veroordeling van de Spaanse monarchale regeringswijze, tegenover de Bourgondisch-nationale.

Na het vertrek van Granvelle in 1564 verzoende Egmont zich opnieuw met de koning. Op aandringen van de Raad van State vertrok Egmont in 1565 naar Spanje om Filips II de verlangens van de hoge adel over te brengen (Brieven uit het bos van Segovia). Tevens lichtte hij, samen met de Graaf van Megen, de landvoogdes Margaretha in over het Compromis.

Toen Egmont terugkwam was hij de gelukkigste man van de wereld, maar toen men de brieven, die hij had meegebracht, inzag, bemerkte men spoedig, dat zij, ontdaan van woordenpraal, geen enkele concessie inhielden. Egmont had zich schromelijk laten misleiden en was, toen hem de ogen geopend waren, evenals de overige leden van de Raad woedend. Hij was het zelfs, die het ergst te keer ging en de anderen dingen lieten hem dingen zeggen, die zij zelf niet durfden uiten.

Toen brak de beeldenstorm los. In de eerste verwarring gevolgd door een verzachting van de plakkaten door de landvoogdes. De stadhouders, elk in zijn gewest, zoals Oranje in Antwerpen en Egmond in Vlaanderen, bestraften de schuldigen wel, maar probeerden een evenwicht te vinden tussen roomsen en protestanten.

Als overtuigd katholiek keurde Egmont de Beeldenstorm ten zeerste af en hij zwoer andermaal trouw aan de Spaanse koning.

Na de Beeldenstorm stuurde Filips II de hertog van Alva naar de Nederlanden om orde op zaken te stellen.

Egmont heeft te laat door dat hier iets grondig mis loopt. Hij eet niet meer, zegt Granvelle, en ’s nachts hoort men hem koortachtig in zijn kamer heen en weer lopen en dan weer krijgt hij een aanval van woede, waarin hij er van spreekt zich in zijn kasteel Gaesbeek terug te trekken en ‘de brug op te halen’.

Willem van Oranje ontvluchtte hierop wijselijk Brussel.  Toen Willem de Zwijger voor Alva vluchtte, nam Egmont volgens de overlevering afscheid met de woorden “Vaarwel, Prins zonder land”. Oranje antwoordde: “Vaarwel, Graaf zonder hoofd.”
Egmont en Horne besloten niet te vluchten.

Vrijwel direct na zijn aankomst liet Alva de graaf van Egmont, zijn secretaris Jan van Casembroot en de graaf van Horne onder een vals voorwendsel – Alva had een overleg aangekondigd om bij een maaltijd over de situatie te praten – arresteren (9 september 1567). Direct na hun arrestatie werden ze naar Gent overgebracht en in het kasteel opgesloten.

Dezelfde dag wordt de Bloedraad ingesteld.

Op 04 juni 1568 volgde Alva’s vonnis, waarbij de held van St. Quentin en Grevelingen, de man die Spanje twee maal gered had, wegens “crimen laesae majestatis et rebellionis”, voortvloeiende uit zijn hulp aan het Verbond der Edelen, uit zijn samenwerking met Oranje en uit zijn geringe bescherming in Vlaanderen aan de katholieke kerk verleend, veroordeeld werd ter executie met het zwaard. Zijn hoofd zou tentoongesteld en zijn goederen verbeurd verklaard worden.


Dezelfde dag worden Lamoraal en Hornee weer overgebracht naar Brussel en brachten ze de laatste nacht door in het broodhuis aan de markt van Brussel. In die nacht schrijft Lamoraal nog een brief aan Philips II:

“Sire! Hedenavond heb ik het vonnis vernomen, dat het Uwer Majesteit behaagd heeft over mij uit te spreken. Ofschoon ik er nooit aan gedacht heb, noch naar ik meen, iets gedaan heb dat tot nadeel Uwer Majesteits persoon of dienst, of schade van onze ware oude en Katholieke godsdienst strekken kon, wil ik evenwel geduldig dragen wat de goede God behaagd heeft mij op te leggen. Indien ik onder deze berorten in de Nederlanden iets gedaan of toegelaten heb dat hiermede in strijd schijnt, dan is het toch geschied met waarachtig goede bedoeling om God en Uwe Majesteit te dienen en om tegemoet te komen aan de nood der tijden.
Daarom bid ik Uwe Majesteit mij te vergeven en medelijden te hebben met mijn arme vrouw kinderen en bedienden, met het oog op mijn vroegere diensten.
In welke hoop ik mij thans in Gods genade aanbeveel.
Uit Brussel. Ter dood bereid. 5 juni 1568. Uwer Majesteits nederige en getrouwe vazal en dienaar, Lamoraal d’Egmond.”

Gebroken halswervel van Lamoraal

Diezelfde dag viel zijn hoofd met dat van de graaf van Horne.

De bisschop van IJperen, Martinus Riethovius, had hem in de laatste ogenblikken bijgestaan en vergeefs bij Alva op verandering van de straf aangedrongen. Lamoraal van Egmond was door de omstandigheden, zijn hoge positie en zijn rijkdommen in de moeilijke tijd, waarin hij leefde, verplicht een rol te spelen, waarvoor de bekwaamheden hem ten enenmale ontbraken.

Hij was een ‘magnifique seigneur’, eerzuchtig en ijdel, maar miste diplomatiek inzicht en bezadigd overleg. Hoedanigheden, die zijn vriend, de prins van Oranje, juist in zo hoge mate bezat.

Het gebalsemde lichaam van de Graaf van Egmont ligt, samen met zijn vrouw Sabina (overl. 1578), begraven in de crypte van de Onze-Lieve-Vrouw-Tenhemelopneming kerk te Zottegem. De harten van zijn oudere broer Karel († 1541) en hun oudste zoon Filips († 1590) liggen met zijn hart in een bronzen koffer.

Het standbeeld van beide graven staat op de Zavel in Brussel.
Het opschrift luidt : “Aan de graven van Egmont en Horne, onrechtvaardig veroordeeld door de Hertog van Alva en onthoofd te Brussel op 5 juni 1568”.

Enkele eeuwen later zou Egmont de centrale rol spelen in een tragedie van Goethe (genaamd Egmont, 1788). Ludwig van Beethoven componeerde hiervoor toneelmuziek waarvan de ‘Egmont-ouverture’ nog vaak gespeeld wordt. (1810).

Kasteel van Gaasbeek

Egmont Paleis Brussel

Signatuur (handtekening) van Lamoraal van Egmont

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Geschiedenis en getagged met , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s