De Rechtvaardige Rechters

De rechtvaardige rechters is het paneel linksonder op het Lam Gods, een drieluik dat boven het altaar hing van de Vijdt-kapel in de Sint-Baafskathedraal in Gent, geschilderd door de gebroeders Jan en Hubert van Eyck (Vlaamse Primitieven).

DE DIEFSTAL IN DE NACHT VAN 10 OP 11 APRIL 1934

In de ochtend van 11 april 1934 constateert een onderkoster van de Sint-Baafskathedraal van Gent de verdwijning van twee van de panelen van het Lam Gods, het in 1432 voltooide mystieke meesterwerk van de gebroeders Van Eyck. Het retabel bevindt zich in de rechterbeuk van het koor van de kathedraal, meer bepaald in de Vijdkapel. Het ene paneel stelt Sint-Jan de Doper voor, het andere (en het meest kostbare) is dat van de Rechtvaardige Rechters.

De aangifte van de diefstal wordt gedaan door kanunnik Gabriël Van den Gheyn, de schatbewaarder van de kathedraal. Samen met commissaris Patyn begeeft de kanunnik zich naar de plaats van de stoutmoedige diefte, waar de commissaris de eerste noodzakelijke vaststellingen doet. Daarna verwittigt Patyn het parket en laat hij de zaak over aan Antoine Luysterborgh, de commissaris van de Gerechtelijke Politie. Deze kan slechts in de namiddag zijn onderzoek aanvatten omdat er in de voormiddag te veel volk in de Vijdkapel aanwezig is. Volgens De Nieuwe Gazet wordt er enkel een klein stukje touw aangetroffen, meer niet.

Meteen denkt men aan een dief uit het buitenland, meer bepaald uit Duitsland. De diefstal wordt kort na de vaststelling internationaal geseind. Jammer genoeg denkt men bij het gerecht aanvankelijk dat het slechts om één paneel gaat. Dit is merkwaardig, want de meeste dagbladen hebben het in hun artikels over twee panelen. Dit is hun verteld door kanunnik Van den Gheyn, namelijk dat het paneel in 1894 in Berlijn overlangs in tweeën is gezaagd.

Al gauw komen er bij de politie massa’s tips binnen van mensen die beweren dat ze iets gezien hebben. Vooral buitenlanders worden geviseerd. Geen enkele van deze tips leidt echter tot een mogelijk spoor.

Midden april worden beide panelen naar Gustave Van Ongeval (broer van Kamiel) te Wetteren gebracht. Daar werden ze overhandigd aan Goedertier die het paneel van St. Jan apart hield en verborg op zijn zolder, via een deurtje in het plafond van een kast.

Gezien het risico voor Goedertier verbergt hij  “De Rechtvaardige Rechters”  waarschijnlijk al voor eind april op hun uiteindelijke “rustplaats”. De overbrenging en de plaatsing van het paneel is overdag gebeurd (dit wordt gestaafd door getuigen die beweerden dat Goedertier nachtblind was). Hij zal het paneel dus waarschijnlijk geıntegreerd hebben in een ander “door de daags” geheel, bijvoorbeeld een deur of een boekenkast.

Arsene Goedertier heeft de Rechtvaardige Rechters verborgen. Het is nog onduidelijk of hij dit alleen of samen met iemand anders heeft gedaan. Door omstandigheden is hij waarschijnlijk wel de enige die vanaf een bepaald moment wist waar de Rechtvaardige Rechters verborgen waren. Als kunstliefhebber heeft hij er zorg voor gedragen dat het paneel geen gevaar liep op beschadiging. Er is geen reden om aan te nemen dat het paneel sindsdien werd verplaatst. In de verdere brieven zal Goedertier steeds bevestigen dat het paneel niet teruggehaald kan worden zonder de publieke aandacht te trekken. Op een bepaald moment verklaart hij dat de bergplaats ook voor hem ontoegankelijk is geworden.

Zoals zal blijken uit het verdere verhaal was het de bedoeling om na een gelukte chantage de bergplaats gewoon kenbaar te maken aan het Bisdom waarna het paneel kon teruggevonden worden. Men kan er dus van uitgaan dat de bergplaats op geen enkele manier in verband staat met Goedertier zelf.

Tevens zou Arsene Goedertier verklaard hebben “l’ objet vole devait être cache dans un endroit tres simple, pas precisement une cachette, mais un lieu dans lequel on ne songerait nullement a le chercher ».

Velen denken dat Goedertier de inspiratie voor de bergruimte haalde uit het verhaal ”The Cask of Amontillado„ van Edgar Allan Poe. Waarschijnlijk is dat hij het paneel ’gerecycleerdï heeft in een van de ontwerpen waar hij op dat moment mee bezig was. In ieder geval was hij regelmatig betrokken bij verbouwingen, restauraties & ontwerpen. Eind april bijvoorbeeld wordt Arsene Goedertier opgemerkt bij zijn schoonbroer te Dendermonde met een deur. Zo kunnen de Rechtvaardige Rechters verpakt zijn in iets dat als reparatie moest dienen, in een vroeger verwoest gebouw van een familielid of kennis van Goedertier.

AFPERSING.

Op een steenworp van St-Baafs in de zaak Ureel aan de Vlaanderenstraat huurt Arsene Goedertier een typemachine Royal onder de naam Van Damme. Dit met behulp van een vals paspoort. Met deze machine werden in totaal 13 afpersingsbrieven geschreven.

Het bisdom Gent, dat eigenaar is van het Lam Gods, krijgt in loop van de komende maanden in totaal 13 afpersingsbrieven toegestuurd, ondertekend door een geheimzinnige DUA. De brievenschrijver overhandigt het bisdom het paneel van Sint-Jan om de ernst van zijn afpersing duidelijk te maken. Aanvankelijk bedraagt het losgeld voor het paneel van de Rechtvaardige Rechters 1 miljoen frank. Het bisdom, dat met de briefschrijver correspondeert via krantenadvertenties, is echter niet happig op betalen en de dieven verlagen het losgeld tot 500.000 frank. In totaal wordt slechts 25.000 frank betaald. En bleef het paneel dus waar het zat: op een plek, volgens de briefschrijver, slechts gekend door één persoon (allicht hijzelf).

Zeven maanden na de diefstal bekent in Wetteren wisselagent Arseen Goedertier (58), op zijn sterfbed, de briefschrijver te zijn geweest en dat hij weet waar het paneel verborgen is: op een plek waar het niet mogelijk is te zoeken zonder de aandacht te trekken. In zijn bureau vindt men copieën van de correspondentie met het bisdom en nog een aantal documenten waarop afmetingen, berekeningen en codes. Goedertier, die als kunstkenner en liefhebber van detectiveromans, een niet verbazingwekkende medeplichtige was, kon verder geen aanwijzingen meer geven. Maar duidelijk is dat hij waarschijnlijk niet alleen heeft gehandeld.

Het dossier werd in 1937 officieel gesloten, hoewel de zaak verre van opgelost was. Het onderzoek bulkt dan ook van de flaters: getuigen werden niet of te laat ondervraagd, sporen werden niet gevolgd, hooggeplaatste figuren werden niet aan de tand gevoeld, zelfs niet de aanwezigen aan Goedertiers sterfbed. In 1943 deden de nazi’s een hernieuwde speurtocht, maar ook die leverde niets op.

Het paneel met de rechtvaardige rechters blijft tot op heden onvindbaar en werd in 1941 voorlopig vervangen door een kopie van de hand van Joseph Van der Veken. De kopiist gaf één der Rechters het profiel van de toenmalige koning Leopold III om, uit eerbetoon voor de oorspronkelijke schilder(s), er duidelijk op te wijzen dat het om een kopie gaat. De kopiist kon beschikken over een andere geschilderde kopie van de hand van Michiel Coxcie, in 1559 vervaardigd voor Filips II van Spanje. Het schilderen van dit vervangend paneel, in oppervlakte ongeveer één dertigste van het totale veelluik, heeft zes maanden intensieve arbeid gevergd. Een verklaring hiervoor ligt hierin dat elke vierkante duim geschilderd paneel door Van Eyck als een miniatuur werd afgewerkt.

Theorieën

Met de regelmaat van de klok komen amateur-speurders aandraven met goed geargumenteerde oplossingen van het raadsel. Tot nu toe is niemand echter erin geslaagd het paneel te ontdekken. Men gaat ervan uit dat het paneel, als het ergens verborgen ligt, minstens zwaar door de tijd moet zijn aangevreten. Andere theorieën laten het paneel ondertussen lang opgenomen zijn in een privécollectie, doch het spreekt vanzelf dat dit werk nooit publiek verkoopbaar zal zijn.

De weduwe van hoofdverdachte Arsène Goedertier liet zich kort na het overlijden van haar man naar een gebouw in het Oost-Vlaamse Lede brengen per taxi. Ze had een groot pak bij zich dat volgens de taxichauffeur De Rechtvaardige Rechters bevatte. Dat zegt de zoon van de taxichauffeur, die ik toevallig op het spoor kwam. Hij doet hier voor het eerst zijn verhaal. Als het allemaal klopt (en tot dusver vond ik nog geen enkel bewijs dat het niet klopt), dan is zijn vader de eerste en voorlopige enige getuige die het gestolen paneel nog gezien heeft. Zitten de Rechters in Lede?

Gaston De Roeck was een van de bekendste speurders naar het verdwenen paneel. Hij zette een website op om de zoektocht naar het paneel vorm te geven. Alles tevergeefs.

Maria De Roo uit Wetteren beweert dat de SS tijdens de oorlogsjaren het graf van Arsène Goedertier liet openbreken om meer aanwijzingen te verkrijgen naar het verdwenen paneel. Zij vermoedt dat het paneel nog tijdens de Tweede Wereldoorlog werd teruggevonden en teruggehangen in de Sint-Baafs kathedraal te Gent.

In de jaren zeventig van de 20ste eeuw kwam Gust Vervloet op basis van schetsen van Goedertier en wichelroedeonderzoek tot het besluit dat het paneel achter een marmeren plaat in de Sint-Baafs te Gent verborgen zat. Na het wegbreken van de plaat vond men niets terug.

Een op rust gestelde politieagent Chris Noppe beweerde in 2001 in een publicatie dat het paneel zich in de koninklijke crypte van koning Albert I te Laken bevond. Het paneel verdween in het jaar van het overlijden van de koning. Het Paleis gaf evenwel nooit toestemming tot verder onderzoek.

Speurder Willy Nachtergaele vermoedt dat het ontvreemde paneel verborgen zit in de Sint-Laurentiuskerk te Antwerpen. Nachtergaele zegt in december 2006 met harde aanwijzingen voor de dag te komen: “De neo-Byzantijnse Sint-Laurentiuskerk in Antwerpen, op de hoek van de Van Schoonbekestraat en de Markgravelei te Antwerpen is gebouwd in het jaar 1934, hetzelfde jaar van de diefstal. Dat had ik nog nergens vernomen. Toen ik dat toevallig ontdekte, besloot ik alle bekende en minder bekende puzzelstukken opnieuw bij mekaar te leggen.” De St.-Laurentiuskerk speelde een opvallende rol in de weken na de diefstal. De afperser kwam bij de pastoor van deze kerk een gedeelte van het losgeld nl 25 000 BF ophalen van het miljoen dat hij eiste voor het paneel.

Op zaterdag 28 juni 2008 kreeg de politie van Gent een tip binnen van Franky De Smet die zich in de brieven van Goedertier had verdiept en misschien de bergplaats van het paneel kende. De tipgever zei dat het paneel er in een zinken omhulsel in een waterput verborgen zou liggen aan de Gentse Sint-Jansvest. Een 20-tal speurders kwamen ter plaatse en met een graafmachine braken ze de vloer van een ondergrondse parkeergarage in Gent open. Er werd een oppervlakte van ongeveer 5 op 5 meter blootgelegd, tot op 1 meter diep. Een eerste onderzoek met een speciale radar had aangegeven dat er zich metaal onder de garagevloer bevond, maar de metaaldetector reageerde vermoedelijk op staal in het gewapend beton. De put werd nadien weer toegegooid.

Het actief op zoek gaan naar het paneel wordt ook door de Vlaamse regering aangemoedigd. In november 2006 had Vlaams minister van Cultuur Bert Anciaux 20 000 euro opzij liggen voor de vinder van het paneel “De rechtvaardige rechters”. Anciaux preciseert: “Het is geen premie voor de eerlijke vinder, maar als iemand het paneel nu echt weet liggen maar er niet bij kan omdat de graaf- of breekkosten te hoog zijn, kan hij beroep doen op de vergoeding, op voorwaarde dat het paneel boven water komt”.

In 2007 publiceerde auteur Christtian Stickx (pseudoniem) een gedeeltelijk op reeds verschenen informatie gebaseerde analyse van de feiten, waarbij hij De Sint-Hubertuskapel in de Belgische gemeente Tervuren aanduidde als bergplaats en verbanden legde tussen de zaak van de Rechtvaardige Rechters en het voor de Rooms-Katholieke Kerk cruciale ‘geheim’, dat verscholen zou liggen in of nabij het Franse Rennes-le-Château.

In augustus 2009 kwam de Gentse advocaat Johan Vanden Abeele aanzetten met de theorie dat het verdwenen paneel verborgen zit in een van de veertien kapelletjes van de kruisweg aan de Calvarieberg in Overmere-donk.

Dit bericht werd geplaatst in Crime, Verwondering en getagged met , . Maak dit favoriet permalink.

2 reacties op De Rechtvaardige Rechters

  1. ken St Laurentiuskerk van kop tot teen, heb in 2009 3 mogelijke plaatsen aangewezen waar het paneel zou zich bevinden !doorgegeven aan Bisdom Antwerpen,provincie gouverneur,federaal gerechtelijke politie te Gent (verhoorblad),kerkfabriek St Laurentius,diaken J. van Glabbeek,minister B. Anciaux….brief van 10mei 2009 met plan en fotos !en op 08-06-2010 aan federale recherche te Gent ! en …………..????nooit een antwoord gekregen ?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s